सुशील रावल
विश्व ऊर्जा राजनीति अहिले नयाँ मोडमा पुगेको देखिन्छ। अमेरिका र इरानबीच बढ्दो तनाव र सम्भावित युद्धले विश्वभर तेल बजारमा अस्थिरता सिर्जना गरेको छ। लामो समयसम्म विश्व अर्थतन्त्रलाई चलाएको पेट्रोलियम उद्योग अहिले क्रमशः चुनौतीको सामना गरिरहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
इतिहास हेर्दा, औद्योगिक क्रान्तिको समयमा British Empire को शक्ति मुख्यतः कोइलामा आधारित थियो भने दोस्रो विश्वयुद्धपछि United States को प्रभुत्व तेलमा आधारित रह्यो। तर अहिले विश्व क्रमशः विद्युतीय ऊर्जातर्फ सर्दै गएको छ।
अमेरिका–इरान तनाव बढ्दै जाँदा तेल आपूर्ति प्रभावित हुने डरले धेरै देशहरूले वैकल्पिक ऊर्जामा लगानी बढाइरहेका छन्। विशेषगरी विद्युतीय सवारी (EV) उत्पादनमा China का कम्पनीहरू अग्रस्थानमा देखिएका छन्। BYD, Great Wall Motor र CATL जस्ता कम्पनीहरू विश्व EV बजारमा तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेका छन्।
ऊर्जा स्रोतको दृष्टिले चीनले तेलमा मात्र निर्भर नहुँदै कोइला, आणविक ऊर्जा, हावा र सौर्य ऊर्जामा पनि ठूलो लगानी गरिरहेको छ। यसले भविष्यमा चीनलाई घरेलु ऊर्जा स्रोतमा अझ आत्मनिर्भर बनाउने सम्भावना बढाएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार तेलको महत्व तत्काल समाप्त हुने सम्भावना छैन। विमान, जलयात्रा, र पेट्रोकेमिकल उद्योगहरू अझै लामो समयसम्म तेलमा निर्भर रहनेछन्। तर विद्युतीय सवारी र नवीकरणीय ऊर्जाको विस्तारले विश्व ऊर्जा संरचना क्रमशः परिवर्तन गरिरहेको छ।
यसबीच अमेरिकी राजनीतिक बहस पनि चर्किएको छ। Donald Trump र उनका समर्थकहरूले अमेरिकी रणनीति सफल रहेको दाबी गरिरहेका छन् भने आलोचकहरूले युद्धले आर्थिक र ऊर्जा संकट झन् गहिरो बनाउने चेतावनी दिएका छन्।
विश्व राजनीतिमा देखिएको यो तनावले भविष्यको ऊर्जा प्रणाली कस्तो हुनेछ भन्ने प्रश्नलाई झन् महत्वपूर्ण बनाएको छ। धेरै विशेषज्ञहरूका अनुसार आगामी दशकहरूमा विश्व ऊर्जा शक्ति “तेल” बाट “विद्युत् र ब्याट्री” केन्द्रित प्रणालीतर्फ रूपान्तरण हुन सक्छ।
समग्रमा, मध्यपूर्वको तनावले विश्व ऊर्जा बजारलाई अस्थिर बनाइरहेको भए पनि यसले वैकल्पिक ऊर्जा र विद्युतीय सवारीतर्फको परिवर्तनलाई अझ तीव्र बनाउन सक्ने संकेत देखिएको छ।











